pzekł. Agnieszka August-Zarębska

Margalit Matitiahu

Fragment rekomendacji:

Twórczość Matitiahu w języku ladino stanowi szczególny wyraz aktu wolności przede wszystkim dlatego, że sama decyzja o pisaniu w ladino ma w jej przypadku wymiar świadomego i konsekwentnego wyboru. Poetka zwraca się ku językowi swoich sefardyjskich korzeni, językowi zagrożonemu wymarciem, pozbawionemu politycznego i ekonomicznego zaplecza, uznając jego trwanie za wartość niezależną od kryteriów użyteczności, liczby użytkowników czy społecznego prestiżu. Tym samym opisanie staje się aktem wolności rozumianej jako prawo do własnego języka, pamięci i dziedzictwa, ale także jako sprzeciw wobec zanikania kultur mniejszościowych i wynikającego z niego ujednolicania kulturowego świata.

Wolnościowy wymiar tej poezji ujawnia się również w sposobie, w jaki Matitiahu odnawia sam język ladino. W tym sensie jej poezja nie tylko ocala język, lecz także poszerza granice tego, co można w nim wypowiedzieć. Jej twórczość podejmuje istotne problemy współczesności, takie jak Zagłada i pamięć o niej, pamięć o tradycyjnej społeczności sefardyjskiej i jej kulturze, diasporyczna kondycja jednostki i języka, doświadczenie złożonej tożsamości diasporycznej, a także poszukiwanie dialogu międzykulturowego i dróg prowadzących do pokojowego współistnienia. Motywy te, głęboko zakorzenione w doświadczeniu sefardyjskim, zyskują zarazem wymiar uniwersalny, wpisując się w szerszy kontekst współczesnej troski o różnorodność kulturową oraz uważności na doświadczenia grup i jednostek migrujących.

Margalit Matitiahu

Margalit Matitiahu (ur. 1935) – sefardyjska poetka urodzona na Ziemi Izraela w rodzinie żydowskich imigrantów z Salonik. Dorastała w środowisku dwujęzycznym, hebrajskim i ladino, co stało się jednym z najważniejszych wyznaczników jej tożsamości twórczej. Swoje pierwsze książki poetyckie opublikowała po hebrajsku, natomiast ku judeo-hiszpańskiemu (inaczej ladino) zwróciła się w połowie lat 80. po śmierci matki. Wówczas też odbyła szereg podróży śladami rodziców – greckich Żydów ocalałych z Holokaustu i zaczęła poszukiwać śladów dawnej i nowszej historii Sefardyjczyków. Efektem kulturowych eksploracji były kolejne tomiki, zbiór opowiadań oraz filmy zrealizowane z synem Jackiem Matitiahu. W Hiszpanii autorka jest dziś jedną z najbardziej rozpoznawalnych twórczyń ladino. Wielokrotnie zapraszano ją na festiwale poetyckie, wydarzenia związane z kulturą sefardyjską, doceniono jej udział w dialogu na rzecz zbliżenia między Sefardyjczykami a Hiszpanią – ich dawną ziemią, z której zostali wygnani.

 

Agnieszka August-Zarębska

Agnieszka August-Zarębska – hispanistka, literaturoznawczyni, doktorka habilitowana, adiunktka w Katedrze Judaistyki im. Tadeusza Taubego Uniwersytetu Wrocławskiego, gdzie wykłada przedmioty związane z kulturą i literaturą Żydów sefardyjskich. Autorka monografii naukowych: „Słowa gasnącego języka. Współczesna poezja ladino” i „Poezja wobec rzeczywistości. Poetyckie epifanie Jorge Guillena i Czesława Miłosza”. Badawczo zajmuje się współczesną poezją sefardyjską pisaną w ladino, przekładami literackimi na ten język i literaturą dziecięcą o tematyce sefardyjskiej. Jest również współautorką edycji krytycznych tekstów literatury sefardyjskiej z początku XX w. Była beneficjentką stypendiów FNP START i MNiSW dla wybitnych młodych naukowców. Jest autorką książek poetyckich „Po jej wewnętrznej stronie” (I nagroda w Konkursie im. Anny Świrszczyńskiej, nominacja do Nagrody Orfeusza), „Gotan” i „Transfuzje / Transfuzyones / Transfusiones”.