Spacery Olszynką, Szafarnią i Wrzeszczem. Podglądanie żyjących nad Motławą srok, łabędzi i kaczek. Wizyty w gdańskich muzeach, kwerendy w lokalnych bibliotekach. Czerpanie z bliskości morza. To wszystko wielkie plusy udziału w rezydencji literackiej Piszę w Gdańsku. Największą jednak jest on – „własny pokój” służący realizacji projektu twórczego; cisza, spokój i oddalenie od codziennych spraw, dzięki któremu literackie priorytety układają się wyraźniej. W 2025 roku z możliwości skupionej pracy w Gdańsku skorzystało osiem osób piszących, tłumaczących i badających literaturę. W podcaście Instytutu Kultury Miejskiej uczestnicy i uczestniczki programu rezydencyjnego opowiedzieli Anie Matusewicz o swojej pracy.

Przyjechali tu, by tworzyć, tłumaczyć lub badać literaturę, ale też po ty, by poznawać miasto, jego kulturę i historię – w 2025 roku gościliśmy w Gdańsku ośmiu rezydentów z Polski, Ukrainy i Białorusi. W ramach programu każda z osób spędziła nad Motławą kilka pracowitych tygodni, korzystając z dolnomiejskiego mieszkania, wsparcia finansowego Miasta Gdańsk oraz pomocy organizacyjnej ze strony Instytutu Kultury Miejskiej. W trakcie pobytu wyłonieni w otwartym naborze twórcy realizowali w Gdańsku zaproponowany projekt literacki.

Nad czym pracowali? To jeden z tematów poruszanych w serii podcastowych spotkań. Z rozmów prowadzonych przez Anę Matusewicz dowiecie się też, jakie miejsca odwiedzali w Gdańsku, co ich urzekło w mieście, jakie wątki i inspiracje ze sobą zabrali. Poznacie arkana ich warsztatu, relacje z prowadzonych kwerend, opowieści o rozwijanych narracjach i zasłyszanych historiach, które wpłynęły na kształt budowanych opowieści.

Podcasty Piszę w Gdańsku pozwalają zrozumieć metody pracy twórczej rezydentów i rezydentek, przybliżają zrealizowane przez nich projekty oraz dają wgląd w dopiero planowane – a czasami wciąż pozostające w strefie marzeń – literackie realizacje. To również okazja do poznania ciekawych ludzi, ich sposobu myślenia oraz refleksji o zdarzeniach i sytuacjach wpływających również na nasze życia.

Zapraszamy na platformę Spotify, gdzie tym razem spotkamy was z Julią Browarną (Ukraina, rezydencja literacka), Martą Dzido (rezydencja literacka), Arturem Klinauem (Białoruś, rezydencja literacka), Martyną Lechman (rezydencja translatorska), Joanną Ostrowską (rezydencja literacka), Alesem Plotką (Białoruś, rezydencja translatoryczna), Barbarą Sadurską (rezydencja literacka) i Mirosławą Zielińską (rezydencja badawcza).

      JULIA BROWARNA jest poetką, pisarką i ilustratorką, która aktywnie działa w środowisku literackim Ukrainy. Rezydentka pochodzi z Winnicy, gdzie współorganizuje Konkurs Poetycki Malachitowy Nosorożec. Jest również zaangażowana w realizację Festiwalu Poezji Podkowa Pegaza na Podolu oraz inicjatywy społecznej Dom Poety w Winnicy.

W ramach rezydencji Julia realizowała projekt inspirowany Bałtykiem – cykl wierszy i ilustracji zatopionych w morskim, nieco baśniowym imaginarium. „Zakres tematyczny cyklu poezji obejmuje obrazy młodego morza, zatopionych statków, temat inności oraz stadia akceptacji lub odrzucenia tej inności, a także kształtowania się pokrewieństwa poprzez tę inność”, tłumaczy Julia.

W podcaście Browarna opowiedziała o swojej fascynacji Bałtykiem, która zaczęła się od wizyty w Darłowie. Zimne polskie morze wizualnie zachwyciło Julię, a związane z nim legendy i opowieści zainspirowały ją literacko. Na pomysł napisania cyklu „polskich” wierszy pewien wpływ miała również jej fascynacja takimi twórcami jak Miłosz czy Różewicz – „staram się czytać ich w oryginale, porównując wiersze z ukraińskimi przekładami”, przyznała. W rozmowie Julia Browarna zachęciła do czytania aktualnej ukraińskiej poezji, która w ostatnim czasie stała się zaangażowaną formą rozmowy o wojennej rzeczywistości. Rezydentka opowiedziała również o współczesnej ukraińskiej scenie poetyckiej i wydarzeniach literackich, jakie współorganizuje w rodzinnej Winnicy.

Posłuchaj → https://open.spotify.com/episode/6TCjhdpI2sBrovyKE9jYNR

MARTA DZIDO jest pisarką i autorką filmów. Szczególnie chętnie podejmuje tematykę herstoryczną związaną z emancypacją, cielesnością oraz poszukiwaniem przestrzeni wolności. Jest autorką zbiorów opowiadań „Babie lato”, „Sezon na truskawki” oraz powieści „Ślad po mamie”, „Małż”, „Matrioszka” i „Frajda”, która wyróżniona została Europejską Nagrodą Literacką (2019). Jej proza tłumaczona była na wiele języków. W duecie z Piotrem Śliwowskim realizuje filmy dokumentalne, wśród nich m.in. „Solidarność według kobiet”.

W Gdańsku Marta pracowała nad kolejną powieścią, „Czas teraźniejszy”. „W warstwie fabularnej jest to historia dojrzałej kobiety, żyjącej od lat w dobrym i spokojnym związku, która wchodzi w intymną relację z przypadkowo poznanym mężczyzną. To opowieść o dążeniu do wolności, odwadze i uporze”, mówi autorka.

W podcaście Marta Dzido opowiedziała obszernie o swojej pracy nad najnowszą powieścią: zastosowanych grach językowych, poszukiwaniach formy i zabawie z perspektywami czasowymi. Przyznała, że fikcja literacka jest dla niej bardziej pociągająca niż non-fiction – jako autorka reportażu o „Kobietach Solidarności” oraz współtwórczyni filmów dokumentalnych posiada doświadczenie opowiadania o prawdziwych ludziach i zdarzeniach. „To wielka odpowiedzialność”, przyznała. Realizując filmu „Solidarność według kobiet” (2014) Marta często odwiedzała Gdańsk. Jakie są jej odczucia związane z zachodzącymi w mieście zmianami? I tego dowiecie się z podcastu.

Posłuchaj → https://open.spotify.com/episode/10HP1rP6ZuU7kFaDh865Q6

ARTUR KLINAU jest białoruskim pisarzem, fotografikiem, malarzem i performerem. Z wykształcenia również architektem, co odegrało istotną rolę w jego twórczości: jedną z najważniejszych napisanych przez niego książek pozostaje „Mińsk. Przewodnik po Mieście Słońca” (2006), w której autor przeplata opowieści o historii, kulturze i architekturze swojego rodzinnego miasta.

W Gdańsku Artur pracował nad książką poświęconą białoruskiemu „partyzanckiemu”, jak go sam nazywa, ruchowi artystycznemu z lat 90. i początku XXI wieku. Klinau podkreśla, że lata 90. to jeden z najbardziej wyrazistych, a zarazem wciąż mało zbadanych okresów w białoruskiej sztuce – czas radykalnej transformacji społeczeństwa, wielkich nadziei i rozczarowań. W kulturze białoruskiej to okres poszukiwania nowych dróg rozwoju, okres kształtowania się nowej tożsamości kulturowej.

Artur Klinau fascynująco opowiedział o tych wątkach także w samym podcaście. Podkreślił przy tym specyfikę sytuacji białoruskiej sztuki, gdzie w latach 90. nastąpił podział na sztukę postsowiecką wspieraną przez sam aparat państwowy oraz niezależną, zdecydowaną poszukiwać nowych dróg rozwoju i autentycznej tożsamości. Klinau opowiedział również o zainicjowanym przez niego i prowadzonym od kilkunastu lat projekcie wsi artystycznej w Kaptarunach na północy Białorusi. Dzięki staraniom jego i osiedlających się tam artystów Kapturany stały się miejscem wielokulturowych spotkań i realizacji artystycznych i literackich inicjatyw międzynarodowych.

Posłuchaj → https://open.spotify.com/episode/2Io4aWPw9PP9ZM557NM8NK

MARTYNA LECHMAN jest dramaturżką i tłumaczką dramatów z języka serbsko-chorwackiego. Tworzy adaptacje sceniczne, pisze dramaty i prowadzi warsztaty. Jest współautorką antologii i wyborów dramatów z Chorwacji oraz Bośni i Hercegowiny. Za scenariusz do spektaklu „Zakonnice odchodzą po cichu” otrzymała nagrodę Złotej Maski 2018.

W Gdańsku Lechman pracowała nad przekładem sztuki uznanego chorwackiego dramaturga i reżysera teatralnego, Ivora Martinicia. Najbardziej znany dramat Martinicia, „Mój syn chodzi tylko trochę wolniej”, w marcu 2025 roku został premierowo zaprezentowany polskiej publiczności – wystawił go wówczas Teatr Ateneum w Warszawie.

W podcaście Martyna Lechman opowiedziała o pracy dramaturga – jak różne role może taka osoba spełniać we współczesnym teatrze. W jej przypadku praca ta koncentruje się przede wszystkim wokół tworzenia adaptacji dzieł literackich na scenę. W rozmowie opisała również charakter teatru w krajach pojugosłowiańskich, podkreślając jak aktywny i zaangażowany pozostaje w obszarze komentowania aktualnych wydarzeń. Opowiedziała również o postaci samego Ivora Martinicia i współpracy z nim, zwracając uwagę na dynamiczne podejście autora do tekstu i sposób, w jaki kolejne inscenizacje wpływają na treść.

Posłuchaj → https://open.spotify.com/episode/3HrTV0DyRFHS5B2pi2x4ga

JOANNA OSTROWSKA jest doktorą nauk humanistycznych w zakresie historii, pisarką, badaczką. Studiowała m.in. w Instytucie Sztuk Audiowizualnych UJ, Katedrze Judaistyki UJ, Gender Studies UW, Zakładzie Hebraistyki UW oraz na łódzkiej filmówce. Pracuje także jako wykładowczyni akademicka i dramaturżka. W 2022 roku otrzymała Nike Czytelników za reportaż o homoseksualnych ofiarach II wojny światowej pt. „Oni. Homoseksualiści w czasie II wojny światowej”.

W Gdańsku Joanna pracowała nad swoją kolejną książką. „Czarne łaty” mają być opowieścią o więźniarkach „asocjalnych” osadzonych w KL Auschwitz-Birkenau. „Do grupy więźniarek asocjalnych zaliczano m.in. kobiety pracujące seksualnie, kobiety nieheteronormatywne, Romki i Sinti, osoby bezrobotne, uchylające się od pracy, bezdomne, ubogie; osoby »chore dziedzicznie« – w skrócie nienormatywne”, tłumaczy rezydentka.

W podcaście Joanna Ostrowska z wielką wrażliwością i wiedzą opowiedziała o zagadnieniu, jakie obecnie bada: o trudnych ludzkich losach, które nie mieszcząc się w standardowym rozumieniu bohaterstwa czy ofiary, zostały często w ogóle pominięte z dyskursu, wyjęte poza nawias kolektywnej empatii. W rozmowie raz po raz wracają tematy z poprzednich książek Ostrowskiej, w których autorka również przybliżała skomplikowane historie ludzi zapomnianych i pomijanych. Rezydentka opowiedziała również o swojej metodzie pracy: o licznych kwerendach, zbieraniu i archiwizowaniu informacji, śladach, które przekazują jej sami czytelnicy, a także o definiowaniu własnego miejsca w budowanych opowieściach.

Posłuchaj → https://open.spotify.com/episode/0IDRrUALiwZ15sFf8bGKz5

ALES PLOTKA to białoruski poeta, pisarz, tłumacz i muzyk. Jego twórczość łączy poezję, aktywizm kulturalny i muzykę alternatywną. Jest frontmanem zespołu postpunkowego Sož oraz pionierem poezji cyfrowej na Białorusi. Ales to również autor trzech książek, z których najnowsza – „Bloodlands 2020/2022: Belarus/Ukraine” poświęcona jest burzliwym relacjom białorusko-ukraińskim ostatnich lat. Plotka tłumaczy literaturę polską i ukraińską na język białoruski.

W Gdańsku Ales Plotka pracował nad przekładem ukraińskiej poezji okresu „rozstrzelanego odrodzenia”, czyli poetów tworzących w latach 20. i 30. XX wieku i wymordowanych przez aparat stalinowskich represji. Wybór utworów Plotka oparł na liście sporządzonej przez ukraińskiego literaturoznawcę Wiaczesława Lewickiego – wśród nich znalazły się m.in. dzieła Mychajła Semenki i Mykoły Zerowa.

W podcaście Ales obszernie opowiedział o swojej pracy zmierzającej – szczególnie w ostatnich latach – do utrzymania i wzmocnienia kulturowego dialogu między Białorusią i Ukrainą. W wojennej rzeczywistości jego książka „Bloodlands 2020/2022: Belarus/Ukraine” opowiadająca się za solidarnością, a jednocześnie nie negująca odmienności obu państw, odegrała kluczową rolę w zachowaniu kulturowego mostu między tymi krajami. Plotka przyznał, że pracę twórczą i przekładową widzi w kategoriach aktywizmu kulturowego – obecnie przede wszystkim jako sposób udzielenia wsparcia walczącej Ukrainie. Opowiedział również o swojej pracy przekładowej związanej z tłumaczeniem polskiej poezji oraz konieczności budowania kulturalnych przymierzy w regionie.

Posłuchaj → https://open.spotify.com/episode/7s2sN6vm48jpAkrlcsaIFz

BARBARA SADURSKA jest prawniczką i pisarką. W Studium Literacko-Artystycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego prowadzi zajęcia z pisania prozy fikcjonalnej. Prowadzi także warsztaty kreatywnego pisania dla nastolatków. Jest laureatką nagród literackich i scenariuszowych.

W Gdańsku Barbara Sadurska pracowała nad najnowszą powieścią – historią 86-letniej lekarki, która po śmierci męża decyduje się wrócić w swoje rodzinne strony. Jest to opowieść w znacznej mierze oparta na wspomnieniach mamy autorki.

W podcaście Sadurska opowiedziała o pracy nad książką, w której rodzinne inspiracje i prawdziwe wydarzenia przeplatają się z fikcją literacką. Wyjaśniła, w jaki sposób „poziomuje” te dwie płaszczyzny oraz w jak dystansuje opisywaną historię od prawdziwego życia i ludzi. Jako wielka zwolenniczka rezydencji literackich podzieliła się swoimi wcześniejszymi doświadczeniami pobytów twórczych we Wrocławiu i w Pradze. Z podcastu dowiecie się również więcej o FABU – prototypowej grze narracyjnej, którą Sadurska stworzyła wspólnie z pisarzem i literaturoznawcą Jerzym Franczakiem.

Posłuchaj → https://open.spotify.com/episode/4Vc8p9vIFdVDjFAG44PDBB

MIROSŁAWA ZIELIŃSKA germanistka, tłumaczka, wykładowczyni akademicka specjalizująca się w badaniach nad transferem kulturowym i recepcją literatury w niemieckim kręgu kulturowym. Jest autorką licznych tekstów naukowych i redaktorką publikacji poświęconych relacjom polsko-niemieckim w literaturze i kulturze. Z języka niemieckiego tłumaczy teksty z zakresu literaturoznawstwa, historii codzienności, kulturoznawstwa i antropologii.

W Gdańsku Zielińska badała dorobek Marii Janion, nazywając go „sejsmografem przemian zachodzących w polskiej kulturze i literaturze”. Szczególnie istotne dla rezydentki były trzy obszary spuścizny prof. Janion: sposoby definiowania kultury, wątki feministyczne oraz dyskurs wokół twórczości Güntera Grassa i jego znaczenia dla polskiej literatury.

W podcaście badaczka wyjaśniła czym jest transfer kulturowy, zwracając uwagę na kontekstualny charakter naszej recepcji elementów odmiennych kultur: odczytania tekstów kultury różnić się będą w zależności od tego, skąd pochodzimy i co nas samych kulturowo ukształtowało. Zielińska opowiedziała również o (świetnym!) odbiorze współczesnej polskiej literatury w Niemczech oraz o skomplikowanych losach twórczości Güntera Grassa zarówno w NRD, jak i PRL-u. Wyjaśniła przy tym, jak istotną rolę w przywracaniu Grassa naszemu obszarowi literackiemu odegrała praca Marii Janion. I to właśnie wnikliwym, dyskursywnym analizom kulturowym prof. Janion poświęcona jest większa część rozmowy.

Posłuchaj → https://open.spotify.com/episode/7Bc5ICDiAuECzyuNTPENpP

Zdjęcia rezydentów i rezydentek wykonał Bartosz Bańka.

O PROGRAMIE GDAŃSKICH REZYDENCJI LITERACKICH PISZĘ W GDAŃSKU

Program rezydencji jest skierowany do autorów i autorek z Polski, Białorusi i Ukrainy, a także do tłumaczy i tłumaczek przekładających literaturę na język polski oraz badaczy i badaczek literatury. Projekt oferuje możliwość spędzenia w Gdańsku kilku tygodni, podczas których rezydenci pracują twórczo i poznają lokalne środowisko literackie i artystyczne. Uczestnicy programu otrzymują do dyspozycji mieszkanie, wsparcie merytoryczne i logistyczne oraz miesięczne honorarium. Zostają także włączeni w program literacki Instytutu Kultury Miejskiej.

Program realizowany jest w trzech naborach:

– rezydencje dla autorek i autorów prozy lub poezji z Polski, Białorusi i Ukrainy;

– rezydencja dla tłumaczek i tłumaczy przekładających literaturę na język polski;

-rezydencja humanistyczna dla badaczy i badaczek życia i twórczości prof. Marii Janion (ze szczególnym uwzględnieniem jej gdańskiego okresu).

Program rezydencji IKM uruchomił w 2021 roku i jest on realizowany we współpracy z Krakowskim Biurem Festiwalowym i Staromiejskim Domem Kultury oraz Unią Literacką i Stowarzyszeniem Tłumaczy Literatury. W 2025 Instytut Kultury Miejskiej po raz ostatni był operatorem gdańskich rezydencji – od 2026 roku program prowadzony będzie przez Dom Literatury w Gdańsku.

Program rezydencji literackich Piszę w Gdańsku finansowany jest przez Miasto Gdańsk.

Poznaj program oraz jego rezydentów i rezydentki → literaryresidenciespoland.pl.